Άρθρα

^§Ο Καθηγητής Αστρονομίας κος Νικόλαος Κ. Σπύρου (spyrou@auth.gr) αφυπηρέτησε από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης το έτος 2011.

«Οι εαυτών επιγνώμονες σοφοί»

Παροιμίες ιγ’ 10

ΑΝΤΙΦΩΝΗΣΗ

Ευχαριστώ πολύ, Αγαπητέ μου Κώστα, για μία ακόμη φορά!

Αξιότιμοι Προσκεκλημένοι,

Αγαπητές Φίλες, Αγαπητοί Φίλοι, Κυρίες και Κύριοι,

…λίγο-πολύ, όπως φαίνεται, σχεδόν, όλων των ηλικιακών ομάδων,

Καλησπέρα σας!

• και όλους σας σας ευχαριστώ πολύ για την τιμητική παρουσία σας εδώ σήμερα, αλλά και για την, κατά περίπτωση (δια ζώσης ή μακρόθεν), συμβολή σας, με αφορμή την σημερινή βιβλιοπαρουσίαση.

Νοιώθω συγκίνηση, χαρά και τιμή, βλέποντας ανάμεσά σας τόσα, από πολύ καιρό, οικεία και αγαπητά πρόσωπα

Για το συγκεκριμένο βιβλίο προβληματισμού, ήδη, ακούσατε αρκετά και, φυσικά, μένουν πολλά ακόμη για να διαβάσετε.

Μετά και από τόσα ενδιαφέροντα, φιλοσοφημένα έως, θα έλεγα, σοφά, ανέφεραν οι αγαπητοί μου προλαλήσαντες, σημειώνω, ότι, με βάση τον τίτλο του βιβλίου, το περιεχόμενο του βιβλίου δεν είναι αστρονομικό, ούτε αστροφυσικό, ούτε κοσμολογικό, ούτε διαστημικό, όπως τα προηγούμενα βιβλία μου-εκδόσεις της Ε.Ε.Φ.. Ίσως, όμως, λόγω του ευρύτερου ενδιαφέροντός του, θα μπορούσε να είναι λίγο από όλ’ αυτά!

Συνεπώς, με βάση τον τίτλο του, πιστεύω, ότι, λίγο πριν από τις επιβαλλόμενες από πλευράς μου ευχαριστίες (το κύριο καθήκον μου σήμερα εδώ), θα ήταν χρήσιμα και διευκρινιστικά λίγα λόγια, απλώς, για «το γιατί και το πώς» αυτού του βιβλίου. Πώς, με ποιες αφορμές και δικαιολογίες, έφτασα στην ανάγκη συγγραφής του δεκαπέντε ολόκληρα χρόνια μετά την αφυπηρέτησή μου από το ΑΠΘ;

Κατ’ αρχάς, λοιπόν, υποκείμενη και κυρίαρχη στο βιβλίο είναι η άδολη και αγνή αίσθηση του συγγραφέα, με αντικειμενικό σκοπό του την προσφορά απλής, αποκαλυπτικής, αληθινής και κατανοητής ενημέρωσης στους νέους και στις νέες, στους διδάσκοντες και στους, κατά περίπτωση, γονείς-κηδεμόνες τους. Ώστε, διαβάζοντας το βιβλίο (όπως, ακριβώς, παρακολουθώντας μιαν ομιλία, σαν την σημερινή, ή, μετά από μια πανεπιστημιακή διάλεξη), να έχουν αποκομίσει, όπως και επιβάλλεται, κάτι καινούργιο, κάτι χρήσιμο, κάτι αληθινό και άμεσα ελέγξιμο, το οποίο και θα μπορούσε να τις/τους βοηθήσει στην μετέπειτα ζωή και σταδιοδρομία τους.

Και με την επί πλέον αναγκαία απαίτηση, οπωσδήποτε, να μην εντυπωσιασθούν από την, όχι σπάνια, υπερβολική και εντυπωσιακή, αλλά ούτε πάντα απαραίτητη, χρήση διαφανειών, εικόνων, μαθηματικών σχέσεων, πινάκων, αριθμητικών αποτελεσμάτων, ταινιών, video και, προσφάτως (και εδώ χρειάζεται πολλή προσοχή!), τεχνητής νοημοσύνης κ.λπ. Και, κυρίως, να μην εντυπωσιασθούν από παραπληροφόρηση, ηθελημένη ή, χειρότερα, όχι ηθελημένη.

Αυτού, ακριβώς, του είδους η σωστή πληροφόρηση, στην σωστή και διεθνώς εορτάζουσα σήμερα Ελληνική Γλώσσα, πιστεύω ακράδαντα, συνιστά την έκφραση του αισθήματός μου πνευματικής ευθύνης απέναντι στην αλήθεια, αλλά συνιστά και την έκφραση του πολιτισμού, με την μορφή του σεβασμού του πολίτη προς τον συνάνθρωπό του και της αλληλεγγύης του προς αυτόν.

Πραγματικά, αγαπητές και αγαπητοί μου, ανέκαθεν πίστευα, ότι η πιο ανήθικη πράξη ήταν η έλλειψη αυτογνωσίας, ώστε πάντοτε εύρισκα την ευκαιρία για να τονίζω το «γνώθι σαυτόν». Καθοριστικός, δε, παράγοντας στη διαμόρφωση της προσωπικότητας ενός ανθρώπου, πιστεύω, είναι η οικογένεια και, επίσης, το εργασιακό περιβάλλον του.

Περαιτέρω, στη ζωή μου, ενσυνείδητα και συστηματικά, υπηρέτησα την ιδέα, ότι ο πνευματικός μόχθος είναι δημόσιο αγαθό, και συμβάλλει καθοριστικά στην ενδυνάμωση και στη συνοχή της κοινωνίας μας.

Μέσα από το ερευνητικό, διδακτικό και κοινωνικό έργο μου ως πανεπιστημιακού, προσπάθησα, όχι απλώς να μεταφέρω γνώσεις στους φοιτητές, αλλά να καλλιεργήσω και το κριτικό πνεύμα των φοιτητών εντός του Πανεπιστημίου (και γενικότερα των ακροατών και αναγνωστών μου εντός και εκτός Πανεπιστημίου). Διότι, βεβαίως, είναι αλήθεια, ότι, σύμφωνα με την έννοια Homo Universalis, ένας στόχος εξόχως πολιτικός (αναφερόμενος και στο Πανεπιστήμιο και εκτός αυτού) είναι η «ηθοπαιδεία» και ότι «η φύση της πολιτικής είναι ηθικής κατηγορίας», όχι οποιασδήποτε άλλης κατηγορίας.

Σας διαβεβαιώνω, όμως, απ’ την αρχή, επιβεβαιώνοντας, ίσως, ανάλογες εμπειρίες και ανάλογα πιστεύω και άλλων από το ακροατήριο, ότι, αυτός ο επιδιωκόμενος τρόπος και η φιλοσοφία ζωής για την επίτευξη αυτής της ενδυνάμωσης και την συνοχής της κοινωνίας, δεν είναι καθόλου εύκολος.

Μάλιστα, δε, από πολλές απογοητευτικές περιπτώσεις, αναγκάσθηκα και έμαθα να δίνω χώρο και χρόνο μόνον σε ανθρώπους με ικανότητα διαλόγου και με προτάσεις και διάθεση για σύνθεση. Όχι σε εκείνους τους, νομοτελειακά καταδικασμένους, ανεπαρκείς, αδιόρθωτους και διαλυτικούς, υποκριτές και δυστυχείς, οι οποίοι έχουν μάθει (διότι, δυστυχώς, έτσι «διδάχθηκαν ότι τους συμφέρει»), ως μόνη δραστηριότητά τους, απλώς, να περιφέρουν την ανεπάρκειά τους και τον αδιέξοδο θυμό τους και όλα τα παραφερνάλιά τους.

Εδώ και δεκαπέντε, συν Θεώ, χρόνια, λοιπόν, από το 2011, έχω ευδοκίμως αφυπηρετήσει από το ΑΠΘ ως Καθηγητής Αστρονομίας.

Επίσης, για περισσότερο από μισόν αιώνα αδιάλειπτης συνεργασίας μου με την Ένωση Ελλήνων Φυσικών και, κατά περίπτωση, συγκρίσιμα χρονικά διαστήματα με τους υπόλοιπους συνδιοργανωτές της σημερινής εκδήλωσης, όσον μου το επιτρέπει η φυσική κατάστασή μου και κατά το δυνατόν, εξακολουθώ να ενδιαφέρομαι για τα ερευνητικά, τα διδακτικά, τα κοινωνικά και τα εκδοτικά θέματα, τα σχετιζόμενα με την επιστήμη, την εκπαίδευση, την κοινωνία, π.χ., την επικαιρότητα, την καθημερινή ζωή, την πολιτική ζωή, το σχολείο, το πανεπιστήμιο, την διεθνή επιστημονική πραγματικότητα, και, γενικότερα, την ελληνική και την διεθνή πραγματικότητα.

Είναι αλήθεια, ότι, μετά από πολυετή και πολύπλευρη πανεπιστημιακή εμπειρία-ερευνητική, διδακτική και κοινωνική-είμαι βαθιά γοητευμένος από τις έννοιες Αστρονομία και Σύμπαν. Και είμαι εντυπωσιασμένος από την κατά περίπτωση ανθρώπινη προσπάθεια και ικανότητα κατανόησης αυτών των εννοιών.

Επί πολλά χρόνια και κατά το μέτρο των δυνατοτήτων μου, έχω παρακολουθήσει με θαυμασμό το έργο εκείνων, οι οποίοι αφιέρωσαν την ζωή τους για την ανάπτυξη της επιστημονικής γνώσης, η οποία μας επιτρέπει να βλέπουμε τον Κόσμο με μιαν άνευ προηγουμένου και πρωτόγνωρη ακρίβεια.

Προς όλους αυτούς, λοιπόν, μερικούς, ενδεχομένως και σ’ αυτήν την αίθουσα, π.χ., φυσικούς, μαθηματικούς, μηχανικούς, φιλοσόφους, σκεπτόμενους και στοχαστές, επιστήμονες, οι οποίοι σιγά-σιγά επεκτείνουν την κατανόησή μας για το Σύμπαν ως σύνολο, γιατί αυτό είναι έτσι όπως είναι, ακόμη και γιατί υπάρχει, οφείλω τον μέγιστο δυνατό σεβασμό και ευγνωμοσύνη, χωρίς, πολλές φορές, ομολογώ, και να τους πολυκαταλαβαίνω, τουλάχιστον στον βαθμό που οι ίδιοι θα ήθελαν.

Όμως, όπως έχω υποστηρίξει πολλές φορές και ανοικτά, ακόμη κι’ απ’ αυτό το βήμα, προσπαθώντας, όμως, πάντα να είμαι όσο γίνεται αντικειμενικός, είμαι, εξίσου και αρνητικά, εντυπωσιασμένος και από την ανικανότητα (και από την επίμονη και ενσυνείδητη άρνηση πολλών !) να θελήσουν να κατανοήσουν αυτές τις έννοιες

Όχι σπάνια, θα έλεγα, μάλλον πολύ συχνά και για μεγάλα χρονικά διαστήματα, από παλιά, με κατείχε μια επαναλαμβανόμενη και επίμονη επιστημονική-ερευνητική ανησυχία, ένα επίμονο άγχος. Και αυτό είναι η διαπιστούμενη, τουλάχιστον στην ευρύτερη αστρονομική θεματική περιοχή, σπανιότητα έως αδυναμία/ανυπαρξία φιλοσοφικής σκέψης και ερευνητικής μεθόδου, οι οποίες να είναι, όχι, απλώς και μόνον, σκέτα μαθηματικά, αλλά, απαραιτήτως, και φυσική σκέψη και φυσική διαίσθηση και φυσική συμπεριφορά και, συνεπώς, και φυσική (όχι μόνον μαθηματική) αντιμετώπιση του εκάστοτε εξεταζόμενου φυσικού συστήματος και προβλήματος.

Ορισμένες απόψεις του σύγχρονου ερευνητικού και διδακτικού τρόπου σκέψης, αν και από πλευράς μαθηματικών είναι συνεπείς, όμως, από εννοιολογικής πλευράς δεν παρουσιάζουν συνοχή. Π.χ., υπάρχουν εξισώσεις, οι οποίες περιγράφουν με μεγάλη μαθηματική ακρίβεια, ακόμη και αριθμητική, αυτό που παρατηρούμε, όμως, δημιουργούν τόσα ερωτήματα, ώστε φαίνεται ότι δεν εξηγούν γιατί το εξεταζόμενο φυσικό σύστημα είναι αυτό που είναι (παράδειγμα το ίδιο το Σύμπαν και όχι μόνον αυτό, βεβαίως!).

Αυτή, ακριβώς, η παραφωνία μεταξύ της τυπικής ακρίβειας και της βαθιάς κατανόησης είναι η αιτιώδης αρχή της σαφώς, επισήμως και κατ’ επανάληψη εκπεφρασμένης αντίδρασης, και της δικής μου, αλλά και των, ομολογουμένως, όχι πολλών, μάλλον πολύ λίγων, ελάχιστων συνελλήνων μου, πανεπιστημιακών ή όχι, μεταξύ των οποίων και οι προλαλήσαντες, ο αγαπητός μου κος Κλεΐδης, αλλά και ο επίσης αγαπητός μου κος Αγαπάκης.

Πολύ συχνά, και το τονίζω αυτό, αυτή η παραφωνία είναι και η πραγματική αιτία της διαφοράς μεταξύ της φαινόμενης, δηλαδή, της προς τα έξω τεχνηέντως και υποκριτικώς προβαλλόμενης, εικόνας ενός επιστήμονα, και της πραγματικής εικόνας αυτού του επιστήμονα.

Αυτή, δε, η προς τα έξω προβαλλόμενη εικόνα του επιστήμονα, προφανώς, είναι σε πλήρη συνέπεια με το γνωστό και αποκρουστικό «Σύνδρομον της βαρύνουσας γνώμης».

Παρ’ όλ’ αυτά, είναι, ομολογουμένως, περίεργο, ότι, σύμφωνα πάντα με την προσωπική εμπειρία μου, επαναλαμβάνω όσον γίνεται αντικειμενική, πολλοί απ’ αυτούς τους επιστήμονες, με το χαρακτηριστικό τους «Σύνδρομον της βαρύνουσας γνώμης», όταν προκαλούνται ως προς αυτήν την διαφορά φαινόμενης και πραγματικής εικόνας τους, προτιμούν να εμφανίζονται, συνεχώς και διαχρονικώς, από άκρως σιωπηλοί έως ανύπαρκτοι.

Προσπαθώντας υποκριτικά, έτσι πιστεύω εγώ(!), να κρύψουν και να υποβαθμίσουν αυτήν την αληθινή διαφορά, την σημασία και τις συνέπειές της. Ίσως, διότι ενσυνείδητα έχουν αποδεχθεί, χωρίς, όμως, να τολμούν να το αποδεχθούν και να το ομολογήσουν ευθαρσώς και ανοικτά, ότι άλλο πράγμα είναι η γνώμη και άλλο πράγμα είναι η γνώση!

Με αυτά τα δεδομένα, λοιπόν, πέρα από την έρευνα, σκέφθηκα, ως ένα προβληματιζόμενο μέλος της κοινωνίας μας (δάσκαλος, ερευνητής, εκπαιδευτικός, με υποχρεώσεις προς το κοινωνικό σύνολο και, ιδίως, προς την νεολαία), με το κριτικό πνεύμα της πολυετούς εμπειρίας μου, πάντοτε με την διάθεση πολλαπλής προσφοράς προς όλους, νεολαία, διδάσκοντες, γονείς-κηδεμόνες, ακόμη και τώρα, ίσως λίγο αργά, που φυσιολογικά πλησιάζει το τέλος, σκέφθηκα, λοιπόν, μία ακόμη φορά, να κοιτάξω λίγο προς το βιωματικό παρελθόν μου, με τα πολλά θετικά του αλλά και τα εξίσου πολλά αρνητικά του.

Και να προσπαθήσω (όχι, όμως, από την οπτική της ανύπαρκτης ακαδημαϊκής πολυθρόνας) αυτό το παρελθόν, ως προϊόν προσωπικών εμπειριών, να το αποτυπώσω στο χαρτί, ώστε να δοθεί στους πολλούς, όχι κυρίως ή μόνον ερευνητές, η δυνατότητα της ενημέρωσής των. Και, έτσι, μέσω του ειλικρινούς απολογισμού μου, του προβληματισμού και της συλλογιστικής των πολλών, αλλά και της αμοιβαίας αλληλεπίδρασης, να επιχειρήσω την κάποια πιθανή βελτίωση της μελλοντικής πραγματικότητας.

Με δεδομένα, λοιπόν, αυτά και το ότι, δυστυχώς, ως λαός, καθημερινά, για διασκέδαση διαβάζομε συνεχώς λιγότερο, τελικά και ως μία ακόμη συνεισφορά μου στο «να συμφιλιωθούμε ξανά με το βιβλίο», σ’ αυτό το νέο, το σημερινό βιβλίο έκανα μια προσπάθεια ενημέρωσης της νέας γενιάς, αλλά και των γονέων-κηδεμόνων και διδασκόντων-καθηγητών, για ένα πολύ σημαντικό και ελάχιστα αντιμετωπιζόμενο, σαν να μην υπάρχει, θέμα της καθημερινής ζωής μας, δηλαδή, «Να καταλαβαίνουμε εγκαίρως με ποιον/ποιαν έχομε, πραγματικά, να κάνουμε, ανεξάρτητα από την φαινόμενη και απατηλή (και πολλές φορές, δυστυχώς) αποδοτικώς προβαλλόμενη προς τα έξω εικόνα του/της».

Έτσι, ακριβώς, Αγαπητές και Αγαπητοί μου, προέκυψε το σημερινό, τέταρτο και, υπό μίαν έννοιαν και εν πολλοίς, αυτοβιογραφικό βιβλίο, και αυτό (όπως και τα προηγούμενα τρία) έκδοση της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών. Και έτσι μπορεί να εξηγηθεί-δικαιολογηθεί και το μεγάλο χρονικό διάστημα, της δεκαπενταετίας από την αφυπηρέτησή μου, για την συγγραφή του βιβλίου, με την έννοιαν, ότι τόσο χρειάσθηκε για να συνειδητοποιήσω τις απλές αλήθειες που, πριν από πολύ καιρό, μας είπε η Άγκαθα Κρίστι, ότι, δηλαδή, «Λίγοι από μας είμαστε πραγματικά αυτό που φαίνεται ότι είμαστε», και ότι «Δεν μπορείς να δώσεις σε ανθρώπους αυτό που δεν μπορούν να δεχθούν»!

Αυτά για το βιβλίο.

ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ

Και τώρα, λίγα λόγια για τις, ευχαρίστως προς πολλούς, Ευχαριστίες!

Καατεβάστε τις ευχαριστίες σε pdf